Sprawny układ artykulacyjny bezpośrednio wpływa na wyrazistość naszych wypowiedzi. Dlaczego? Ponieważ wymawianiu poszczególnych dźwięków towarzyszy poruszanie warg, języka, podniebienia miękkiego oraz żuchwy. Aby wypowiedź była wyraźna, ruchy te muszą być bardzo dokładne i wykonane w ściśle określony sposób. Wyraźna wypowiedź może być często uzależniona również od ułożenia zgryzu - przykładowo, przy realizacji głoski „s” niezbędne jest zbliżenie do siebie siekaczy, a to możliwe jest tylko przy prostym, tzn. prawidłowym zgryzie.

Nasz aparat mowy może być codziennie gimnastykowany - za równo w przypadku dzieci jak i osób dorosłych. Dzięki regularnym ćwiczeniom możemy m.in.:

1. Opanować umiejętność świadomego kierowania ruchami narządów artykulacyjnych - usprawnić ruchy języka, warg czy dolnej ruchomej szczęki (czyli żuchwy).
2. Wyrobić wrażliwość miejsc w jamie ustnej istotnych dla prawidłowego wymawiania dźwięków oraz oduczyć się złych nawyków.
3. Nauczyć się prawidłowego połykania (brak tej umiejętności może prowadzić do przerostów podniebienia, a te mogą nawet skutkować trudnościami w oddychaniu!).

W przypadku dzieci, ćwiczenia takie prowadzone są często w formie zabawy, która może być bardzo różnorodna dzięki czemu zachęca do regularności. W zależności od ich rodzaju, możemy też wykonywać je z dziećmi w dowolnym miejscu - w czasie spaceru czy jazdy samochodem. Ważne, by pamiętać, że liczy się ich jakość (dokładność wykonania) a nie ilość w czasie jednych zajęć. Precyzja powinna wejść w nawyk, należy więc ćwiczyć daną sprawność tak często, jak to będzie konieczne.

Oto kilka przykładów prostych ćwiczeń gimnastycznych aparatu mowy dla najmłodszych:

• w czasie porannego i wieczornego mycia zębów, zachęćmy dzieci do ich liczenia poprzez dotykanie czubkiem języka każdego ząbka osobno;
• w czasie posiłku, np. deseru, możemy posmarować dziecku wargi miodem, kremem czekoladowym, mlekiem w proszku i poprosić zlizało smakołyk z warg jak najdokładniej;
• chuchanie przez zamarznięte dłonie, cmokanie, dmuchanie na talerz z gorącą zupą, a nawet wystawianie języka przed lustrem to również gimnastyka aparatu artykulacyjnego.

W przypadku osób dorosłych w czasie gimnastyki wykorzystuje się zestawy wypowiedzi, trudnych ze względu na dużą zawartość głosek takich jak m.in. „dż”, „dź”, „ci”, „ś” „sz”, „ż” oraz ze względu na podobieństwo wykorzystanych wyrazów. Ćwiczenia te polegają m.in. na coraz szybszym powtarzaniu danej wypowiedzi i są często nazywane „łamaczami języka”. Zaleca się je również osobom często występującym publicznie w celu "rozgrzania" aparatu mowy, co może zapobiegać np. przejęzyczeniom w trakcie wypowiedzi.

Co ważne - wystarcz już 5-10 minut gimnastyki dziennie, by zauważyć efekty. Należy jednak pamiętać, że faktyczny czas trwania ćwiczeń oraz ich rodzaj powinny być indywidualnie dostosowane przez logopedę do potrzeb Pacjenta.

Gimnastyka aparatu artykulacyjnego jest elementem terapii, która może być z kolei następstwem naturalnej współpracy logopedy i ortodonty. Zespołowe leczenie wad aparatu mowy jest w wielu przypadkach jedynym gwarantem sukcesu. W takim tandemie ortodonta odpowiada za przywrócenie prawidłowego ustawienia szczęk, a logopeda za eliminację złych nawyków i wdrożenie nowych, właściwych.

Przykładowymi obszarami takiej współpracy są m.in: ortodontyczne poszerzenie szczęki, które skutkuje poszerzeniem podniebienia i miejscem na prawidłową pozycję języka, nad którą pracować będzie logopeda. Innym problemem może  być np. krótkie wędzidełko podjęzykowe, którego skutkiem są wady zgryzu i wymowy. Jeśli istnieje wskazanie do podcięcia wędzidełka - pomoc logopedy będzie konieczna do wdrożenia odpowiednich ćwiczeń artykulacyjnych przed i po wykonaniu zabiegu.

Współpraca obu specjalistów musi być z góry zaplanowana w czasie, by wzajemne się uzupełniała. Zdarza się również, że z uwagi na zbyt młody wiek dziecka nie można wdrożyć jeszcze leczenia ortodontycznego, ale można rozpocząć pracę logopedyczną eliminującą np. nawyki ssania smoczka, kocyka, karmienia butelką jeśli takowe występują. U dzieci w wieku przedszkolnym często występuje nawykowe ssanie palca lub nieprawidłowe połykanie czy oddychanie przez usta. We wczesnym dzieciństwie logopeda może również zauważyć asymetrie twarzy np. broda zbacza w prawo lub w lewo - w takim przypadku powinien skierować dziecko na konsultację ortodontyczną nawet, jeśli jego leczenie ortodontyczne zostanie zaplanowane w późniejszym czasie.

Wczesna profilaktyka to podstawa, a ortodonci potrafią stosować leczenie, nie czekając na pełne uzębienie stałe. W tym celu mogą stosować np. tzw. trenażery, które stymulują język i wargi do prawidłowych funkcji - dobrane indywidualnie do przypadku każdego dziecka.Kontrola ortodontyczna jest również wskazana w przypadku przedwczesnej utraty zębów mlecznych.

Diagnoza ortodontyczna jest również niezbędna u osób dorosłych, które zmagają się z zaburzeniami stawów skroniowo-żuchwowych objawiających się tzw. szczękościskiem, bólami głowy, szumami usznymi, przyspieszonym tempem mowy i deformacją głosek - jednoczesne zastosowanie szyn relaksacyjnych (lub rozpoczęcie pełnego leczenia ortodontycznego), działań manualnych (fizjoterapia) oraz ćwiczeń artykulacyjnych może stanowić o sukcesie terapeutycznym.

Zespół Apolonia-Med to specjaliści współpracujący ze sobą ściśle w przypadku każdego Pacjenta. Kompleksowa, wieloetapowa terapia jest wykonywana w jednym miejscu pod okiem jednego lekarza prowadzącego co nie tylko może skrócić jej czas, ale również wpłynąć na zwiększenie komfortu samego Pacjenta. Zachęcamy do umawiania wizyt u doktor Joanny Nowickiej - ortodonty oraz u mgr Moniki Ungier-Nikołajuk - znakomitego logopedy przyjmującego w Apolonia-Med.